Auteur: Gerard Oldenhof

Om verduurzaming in de landbouw te stimuleren heeft de overheid financieringsregelingen in het leven geroepen. Onderzoek door Wageningen Environmental Research laat zien dat slechts een beperkte groep koplopers en pioniers hiervan gebruik maken. Dat meldt Wageningen University & Research op haar website.

Om op de lange termijn (veel) meer ondernemers te laten investeren in verduurzaming en omschakeling, moeten twee  belemmeringen  worden weggenomen. De marge op producten om de kosten voor verduurzaming te dekken is onvoldoende en ondernemers ervaren te weinig zekerheid over toekomstig beleid en regelgeving. Overbruggingskredieten en leenconstructies zouden boeren moeten ondersteunen om de transitie naar een ander, duurzamer bedrijfsmodel mogelijk te maken. De inzet van financieringsregelingen als beleidsinstrument om omschakeling te ondersteunen, is tot nu toe beperkt gebleven. Financieringsregelingen die door de overheid worden ondersteund, kunnen ondernemers helpen om de financiering rond te krijgen bij de bank of betere voorwaarden voor een lening te krijgen.

Als vervolg op de in juni gestarte campagne om de consumptie van biologische voeding te stimuleren begint in september een overheidscampagne rond appels, winterpeen en jong belegen kaas. De campagne is een voortvloeisel uit het Actieplan groei van biologische productie en consumptie. In de weken 38, 39 en 40 is dan op televisie weer de commercial te zien.

Op Ekoland.nl doet voorzitter Willem Groenenberg een oproep aan de sector om aan te haken: “De bal ligt nu voor het doel. Het is nu aan ons allen om deze erin te schoppen. Iedereen kan een veelheid aan producten in de spotlight zetten zodat consumenten op de winkelvloer het juiste besluit nemen. Hiervoor is het belangrijk goed samen te werken met de handelshuizen en iedereen aan te laten haken en te laten knallen.”

Sepha Smit van RVO heeft goede verwachtingen van de nieuwe campagne: “De folders van de retailers zijn zeer belangrijk, met het oog op het bereiken van de consument. Bij de start van de campagne in juni zagen we een brede participatie van retailers en producenten. Er is veel gedaan om consumenten te activeren. Dat willen we nu natuurlijk weer en het liefst nog meer. Uit de evaluatie blijkt dat iedereen weer mee gaat doen.”

Op de website van de overheid Alles over biologisch is meer informatie beschikbaar. Daar vindt u ook een toolkit die u kunt gebruiken voor aanhaakacties.

In 2022 is de Pilot BioMonitor gestart, met als doel een stikstofemissie monitorings- en beloningssystematiek te ontwikkelen (de BioMonitor), die recht doet aan het systeem van de biologische melkveehouderij. De pilot wordt bekostigd vanuit de stikstofgelden en valt onder de werkgroep Biologische Systeemlandbouw (Managementmaatregelen). Het project wordt uitgevoerd door Wageningen University & Research, het Louis Bolk Instituut, De Natuurweide en Biohuis. In de eerste fase van de pilot is gekeken naar beschikbare data uit o.a. de Kringloopwijzer en op welke punten deze data aanpassing behoeven om ze aan te sluiten op het systeem van de biologische melkveehouderij. Daarnaast is aanvullend onderzoek verricht en zijn aanvullende data verzameld, bijvoorbeeld in de vorm van gras-, kuil- en mestmonsters. Op de website van de Pilot BioMonitor kunt u meer lezen over de doelstellingen, de aanpak en de deelnemers van de pilot. U kunt zich op deze website ook aanmelden voor de nieuwsbrief.

In de afgelopen maanden is gewerkt aan het definiëren van de thema’s en indicatoren. Aan de hand hiervan geeft de BioMonitor een breder, holistisch inzicht in de prestaties van een bedrijf en, bij elkaar opgeteld, van de sector. Dat beeld gaat verder dan alleen stikstof en ammoniak maar kijkt ook naar o.a. biodiversiteit, water, energie en dierwaardigheid, Vanuit de systeemgedachte is het van belang om niet op een of enkele aspecten te focussen maar juist te kijken naar de uitwerking op de totale systeem van de biologische melkveehouderij. Daarmee kan een individuele melkveehouder werken aan optimalisatie van zijn bedrijf, bijvoorbeeld door het nemen van passende managementmaatregelen. De sector als geheel kan door middel van de BioMonitor laten zien hoe ze bijdraagt aan de maatschappelijke doelen waaronder die rond natuur, klimaat, water en biodiversiteit. Ook zijn indicatoren opgenomen die een beeld geven over bedrijfseconomische arbeid gerelateerde aspecten. Indien biologische melkveebedrijven maatschappelijk van waarde zijn, is ook continuïteit een belangrijke doelstelling.

De volledige lijst met thema’s, die zijn opgenomen de BioMonitor, is als volgt:
1. Bodemkwaliteit
2. Waterkwaliteit
3. Energie en klimaat
4. Circulariteit
5. Biodiversiteit en landschap
6. Dierwaardigheid
7. Maatschappelijke diensten
8. Arbeid
9. Bedrijfseconomie en risico

In de komende periode zal verder worden gewerkt aan opschaling van het aantal bedrijven dat met de BioMonitor aan de slag kan. Ook probeert de projectorganisatie zoveel Kringloopwijzers te verzamelen, analyseren en bewerken om met meer data een representatievere database op te bouwen. Indien u specifieke vragen heeft, kunt u deze via het contactformulier van de Pilot BioMonitor stellen. U kunt dit ook gebruiken om zich aan te melden voor de nieuwsbrief.

De Europese Commissie geeft groen licht voor het extra geld dat het (vorige) kabinet wilde vrijmaken voor de ecoregelingen vanuit het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Net als in 2023 was extra budget nodig om alle deelnemers aan de ecoregelingen te kunnen uitbetalen. Ook in 2023 kreeg Nederland hiervoor toestemming van Brussel.

Het budget werd flink overschreden omdat er veel belangstelling was voor de ecoregelingen, die in drie categorieën zijn onderverdeeld (goud, zilver, brons). Aanvullende financiering vraagt om goedkeuring van de Europese Commissie met het oog op de regels rond ongeoorloofde staatssteun. De Tweede Kamer stemde eerder dit jaar al in met het voorstel om €50 miljoen beschikbaar te maken voor de verduurzamingsregelingen.

Een afroming van 30% bij handel in dier- en fosfaatrechten is onvoldoende om in 2025 aan de derogatievoorwaarden te voldoen. Dat stelt de Raad van State in haar advies over de aanpassing van de Meststoffenwet, zoals voorgesteld door het vorige kabinet. In Nederland ligt het plafond in 2025 op 440 miljoen kilogram stikstof en 135 miljoen kilogram fosfaat. Om onder deze waarden te blijven wordt in dit wetsvoorstel gestuurd op een afroming bij overdracht van varkens- en pluimveerechten met 30% en een verhoging van de bestaande afroming van fosfaatrechten bij melkvee van 10% naar 30%.

De Raad van State geeft aan dat er tussen de sectoren melkvee, varkens en pluimvee verschillen bestaan in de hoeveelheden mestproductie. Dat geldt ook voor de hoeveelheden waarmee de mestproductie de voorgestelde sectorale waarden voor de mestplafonds in 2025 overschrijdt. Dat roept de vraag op of een afromingspercentage van 30% voor iedere sector passend is. Het is niet duidelijk of de hoogte van het voorgestelde afromingspercentage is afgestemd op de reductie in mestproductie die per sector bereikt moet worden. Daarom vindt  de Raad van State het twijfelachtig of de omvang van het afromen bij verhandeling van varkens- en pluimveerechten proportioneel is. De Raad adviseert de regering om ook het afromingspercentage voor de verhandeling van varkens- en pluimveerechten overtuigend te motiveren in de toelichting bij het wetsvoorstel.

Medio juni formuleerde De Natuurweide al een reactie op deze voorgenomen wijziging van de Meststoffenwet.

Op 23 september 2024 vindt voor de vierde keer 4e EU Organic Day plaats, meldt Biojournaal. Op deze dag staat ‘biologisch’ in de schijnwerpers. In Brussel vindt de uitreiking plaats van de EU Organic Awards in Brussel. BenT U actief in de biologische sector en organiseert u een evenement in het kader van de EU Organic Day. op 23 september of rond die datum? Overweeg dan om de initiatieven en evenementen die u gaat organiseren in te sturen. IFOAM Organics Europe zal geselecteerde initiatieven plaatsen op haar webpagina en sociale media. Lees meer op de IFOAM website.

Minister Wiersma van LVVN geeft boeren twee weken langer de tijd om mest uit te rijden. Daarmee komt ze tegemoet aan de wens van diverse belangenorganisaties. Vanwege het natte weer in het voorjaar en het begin van de zomer, hebben veel boeren pas veel later dan normaal mest kunnen uitrijden. Vanuit EU regelgeving is het kabinet verplicht een einddatum in te stellen tot wanneer mest mag worden uitgereden. Bij extreme weersomstandigheden mag het kabinet deze datum verschuiven. Deze datum gaat nu van 31 augustus naar 15 september. Experts hebben aangegeven dat deze verruiming slechts minimaal effect heeft op de waterkwaliteit.

Aan de Noord-Friese Waddenkust proberen vier experimenterende boeren (van het Agrarisch Collectief Waadrâne) andere gewassen te telen, die goed zijn voor hun verdiensten maar ook voor bodem en biodiversiteit. Dat meldt Omrop Fryslân. Waar normaal gesproken alleen aardappelen, suikerbieten en uien worden verbouwd staan nu o.a. erwten en veldboontjes. Dat doen ze vanuit het project ‘Kansrijke gewassen’, met steun van de Versnellingsagenda en in samenwerking met Fjildlab, de vereniging Noordelijke Friese Wouden en de Hogeschool Van Hall Larenstein.

Akkerbouwer Balling van Kuiken legt uit wat de insteek van het project is: “Wij hebben een soort van pilot opgezet. Daarbij hebben we verschillende rassen erwten en veldboontjes en willen we zien welke geschikt zijn voor deze grond en welk ras het meeste potentie heeft voor afzet voor menselijke consumptie.” Vlakbij het dorp Brantgum experimenteert biologisch melkveehouder Hans Kroodsma met de teelt van zonnekroon om te voeren aan zijn koeien, als vervanger van mais: “Met mais moet je ieder jaar opnieuw inzaaien. Ik ben een melkveehouder dus ik heb niet veel verstand van ploegen en dat soort zaken. Dus als ik één keer zonnekroon in mijn land zet, dan kan dat vijfentwintig tot dertig jaar blijven staan, heb ik er minder kosten van en toch een goede opbrengst. Wij zoeken naar gewassen waar we geld mee kunnen verdienen en waardoor we wat ruimer in de bouwplannen komen te zitten. Dat is weer goed voor de grond en daardoor kunnen we duurzamer boeren. Wat opvalt is dat de bloemen een heel grote verscheidenheid aan insecten aantrekt.”

Bij toekomstige pachtcontracten stelt ASR als eis dat de pachter zijn bedrijf verduurzaamt, het bouwplan extensiveert of agrarisch natuurbeheer toepast. Dit meldt Boerenbusiness. Tot op heden kon dit op vrijwillige basis, in ruil voor een korting op de canon. ASR verpacht in Nederland 38.500 hectare landbouwgrond en is daarmee een van de drie grootste grondverpachters. ASR wil met de aanvullende duurzaamheidseisen de duurzaamheidstransitie versnellen. Voor 2024 wilde ASR 20% van de portefeuille duurzaam uitgeven. Dat doel is nu al behaald. Hoewel de duurzaamheidsinspanningen vanaf nu een verplichting wordt, blijft de korting van 5 tot 10% op de canon overeind. Bestaande pachtcontracten blijven ongewijzigd.

Bij duurzaam landgebruik denkt ASR aan het creëren van poelen, akkerranden of andere landschapselementen. Ook het extensiveren van het bouwplan komt om de hoek kijken. De kosten om landbouwelementen te ontwikkelen, komen niet volledig op het conto van de boer, zo geeft een ASR-woordvoerder aan. “Hierin trekken we samen met onze pachters op.”

Directeur Natacha Malick van de Algemene Rekenkamer heeft een bezoek gebracht aan het bedrijf van biologische melkveehouder Joost Samsom in Wilnis, meldt Biojournaal. Het doel van het bezoek was om inzicht te krijgen waar biologische boeren tegenaan lopen als het gaat om regelingen en subsidies. Namens Biohuis was directeur Laurens Nuijten aanwezig. Op haar LinkedIn pagina legt Natacha Malick uit wat de achtergrond van het bezoek was:

‘Als Rekenkamer onderzoeken we onafhankelijk of geld en beleid daadwerkelijk resultaat oplevert. Uit de gesprekken van gisteren vroegen wij ons af of de subsidies en regels in sommige gevallen geen doel op zichzelf zijn geworden. In de praktijk, zo hoorden we, zijn de regels en procedures volledig ingericht voor ‘reguliere’ boeren. Daardoor krijgt de biologische landbouw in Nederland te maken met ingewikkelde regels en procedures die vaak niet op hen van toepassing zijn. Dit vertaalt zich ook in de manier waarop de sector zich ontwikkelt. De biologische landbouw in Nederland is ondanks de ambitie van de overheid de afgelopen twintig jaar nauwelijks gegroeid. Daarmee blijft Nederland achter ten opzichte van veel andere landen in Europa.”