Auteur: Gerard Oldenhof

Wij-land, de organisatie die zich inzet voor een goede ecologische en economische toekomst voor het westelijke veenweidegebied (Noord- en Zuid-Holland en Utrecht), doet vanaf 2023 een test met agroforestry in veenweidelandschap. In het traditioneel ruime landschap met lange, rechte sloten en verre zichtlijnen gaat Wij-land in het project Hollandse Lagen met boeren ervaren hoe het planten van bomen en struiken uitpakt. Vragen die daarbij spelen zijn: zijn er vergunningen nodig? Wat kost aanschaf, aanplant en onderhoud? Welk effect het het op weidevogels? Wat levert het aanplanten van bomen en struiken uiteindelijk op, ook financieel?

Op de website van Wij-land is te lezen dat boeren vooral meedoen met het oog op dierenwelzijn en diergezondheid. Bomen en struiken bieden schaduw aan koeien en schapen. Veel planten hebben medicinale functies. Bij tekort aan bepaalde voedingsstoffen weten koeien en schapen instinctief welke planten ze meer moeten eten. Een voederhaag fungeert dan als een natuurlijke apotheek. Daarnaast kunnen boeren extra inkomsten genereren met fruit- en notenbomen. Bij zes boeren zijn bomen en/of hagen aangeplant en bij drie boeren lange voederhagen.

De geteste soorten zijn inheemse soorten en in Nederland opgekweekt. Naast meer veilige, voor de hand liggende soorten zijn ook soorten geplant die minder logisch lijken op veen. Naast soorten die eetbaar zijn voor dieren zijn ook soorten geplant die eetbaar zijn voor mensen. In de voederhagen is met name gekeken naar soorten die goed gevlochten kunnen worden en minerale en werkzame stoffen voor koeien bevatten.

 

Vanaf 2026 stelt het kabinet jaarlijks 500 miljoen euro extra beschikbaar, meldt Nieuwe Oogst, Het is een compensatie voor het wegvallen van de middelen vanuit het Nationaal Programma Landelijk Gebied. Provincies kunnen zelf bepalen hoe deze middelen in te zetten. In de provincies met veenweidegebieden zal het accent liggen op vogelbeheer, provincies op zandgronden richten zich vooral op het behoud van landschapselementen.

Overijssel is de provincie met het meest concrete beeld van de meest concrete beeld van de inzet van de extra middelen. Het gaat dan om bescherming van boerenlandvogels, werken aan groenblauwe dooradering (beheer van singels, struweel en natuurvriendelijke oevers) en aanleg van landschapselementen zoals houtwallen. Ook zijn er provincies die vooral ook het werken aan verduurzaming stimuleren in het kader van de doelsturing..

De NOS meldt dat op twee landbouwbedrijven in de provincie Utrecht een nieuw type blauwtongvirus is gevonden. De nieuwe variant, serotype 12, is vastgesteld bij een schaap in Kockengen en een koe en haar kalf in Harmelen en duikt op terwijl het aantal blauwtongbesmettingen juist terug liep. Minister Wiersma heeft onderzoek aangekondigd om te achterhalen waar het nieuwe virus vandaan is gekomen en wat de mate van verspreiding is. Hierover wordt in de loop van de komende week meer duidelijkheid verwacht. Elders is Europa is tot dusverre dit nieuwe virus nog niet aangetroffen. In hoeverre er nu een nieuw vaccin nodig is, is nog niet bekend. Op de website van De Natuurweide is een speciale pagina over blauwtong waar u achtergronden over blauwtong kunt vinden. Eventuele updates zullen we hier in de komende periode aan toe voegen.

Afgelopen week boden Andy Palmen (Greenpeace), Bert van Ruitenbeek (Stichting Demeter), Sanne Smeets (Caring Farmers) en Piet van IJzendoorn (Federatie van Agro-ecologische boeren) een petitie aan aan de leden van de Kamercommissie voor Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. De petitie is ondertekend door meer dan 107.460 mensen.

In Biojournaal vertelt Andy Palmen, directeur Greenpeace over de beweegredenen voor de petitie: “Meer dan honderdduizend bezorgde mensen tekenden voor een rechtvaardige omslag naar ecologische landbouw. Een vorm van landbouw die werkt binnen de grenzen van natuur en klimaat. We zijn blij met deze steun en die is ook hard nodig, want wie aan landbouw denkt, denkt nu aan de natuur- en stikstofcrisis, aan slechte waterkwaliteit en aan boeren in onzekerheid. We hebben op korte termijn dappere en ingrijpende keuzes nodig en een overheid die nu aan de slag gaat met het beschermen van de natuur en die boeren helpt bij deze omslag.”

Directeur Bert van Ruitenbeek, mede-initiatiefnemer van het Groenboerenplan, onderstreept de woorden van Palmen: “Het huidige landbouwsysteem is in alle opzichten uitgeput. Wij kunnen in ons dichtbevolkte land de gezonde ‘voorbeeldstadstuin’ van de wereld worden. Waar voedselproductie, wonen, natuur, recreatie, zorg en behoud van natuurlijke hulpbronnen samenkomen.”

Gelijktijdig met het aanbieden van de petitie is ook door Greenpeace een toekomstvisie op de landbouw gepubliceerd. Daarin wordt een plottwist neergezet: ‘In 2040 is ons Nederlandse
landbouw- en voedselsysteem niet meer een oorzaak, maar een oplossing voor de natuur- en klimaatcrisis’. Speerpunten in deze visie zijn o.a. beter gebruik van akkers, een florerende (bio)diversiteit, een betrouwbare en voorspelbare overheid, kortere ketens en gegarandeerde prijzen, natuurlijke plaagbestrijding en gesloten kringlopen en veehouderij in balans met de natuur.

 

Ook vogels ervaren de negatieve gevolgen van gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in o.a. land- en tuinbouw. Dat bericht de NOS op basis van een onderzoek dat is uitgevoerd door Wageningen University & Research (WUR) en de Vogelbescherming. Specifiek is gekeken naar de effecten van neonicotinoïden, een groep van bestrijdingsmiddelen tegen insecten. Eerder bleek al dat deze middelen bijensterfte veroorzaken. Bij vogels blijkt dat de middelen sterfte veroorzaakt en de voortplanting negatief beïnvloedt.  Toelatingen van gewasbeschermingsmiddelen op basis van neonicotinoïden zijn de laatste jaren sterk ingeperkt en sinds 2018 deels verboden in de Europese Unie. Via uitzonderingsregels en noodvergunningen kan echter toch gebruik gemaakt worden van deze verboden varianten. Ook elders in de wereld worden de middelen nog toegepast. In bepaalde gevallen waren zaden en gewassen waarvan vogels hadden gegeten na negentien jaar nog steeds besmet met neonicotinoïden.

Eerder werd aangenomen dat alleen insecten gevolgen zouden ervaren van de bestrijdingsmiddelen. Onderzoeker Elke Molenaar van de WUR: “Men dacht dat de directe effecten door opname via het voedsel minimaal zouden zijn. Onze nieuwe studie toont aan dat er wél directe schadelijke effecten plaatsvinden als vogels voedsel eten dat neonicotinoïden bevat. Deze effecten zouden absoluut niet onderschat mogen worden.”

De Vogelbescherming bepleit onafhankelijk onderzoek voordat dergelijke middelen worden toegelaten nu blijkt dat schadelijke middelen alsnog door de strenge toelatingsprocedure komen. Twijfel over veiligheid zou moeten leiden tot verbod op gebruik omdat al vaker is gebleken dat op termijn toch ernstige schadelijke effecten optreden.

 

Nieuwe Oogst en Omroep HUMAN organiseren een enquête onder melkveehouders in veenweidegebieden. Mede naar aanleiding van het voornemen om het waterpeil in veenweidegebieden te verhogen om emissies van broeikasgassen terug te dringen, willen Nieuwe Oogst en Omroep HUMAN een beeld krijgen van hoe melkveehouders hier tegenaan kijken. In het televisieprogramma ‘Wat houdt ons tegen’ worden de uitkomsten en inzichten vanuit de enquête meegenomen.

Hoe vaker een consument geconfronteerd wordt met biologisch, hoe gewoner het wordt om biologisch te kopen. Dat betoogde Marlijn Simons, manager corporate communicatie bij PLUS supermarkten tijdens een bijeenkomst van de campagne ‘de mooiste boodschap is bio uit Europa’, waarover Biojournaal bericht. Een groter aanbod draagt bij aan de groei van biologisch. Het zou dus op zoveel mogelijk plekken aangeboden moeten worden, naast speciaalzaken en supermarkten ook in bijvoorbeeld (school) kantines, overheidsinstellingen en tankstations.

Supermarkten worstelen soms wel met de biologische regelgeving. Martijn Versteegh, innovatie- en duurzaamheidsmanager van Albert Heijn: “Een steeds groter biologisch assortiment is een uitdaging, met name voor samengestelde producten zoals het verspakket. Als we meer biologisch willen, moeten we ook toe naar een pragmatischere aanpak. In de praktijk stuiten we nu vaak op biologisch wetgeving die het biologisch aanbod juist belemmert.”

De grootste vier Nederlandse supermarkten hebben eerder dit jaar hun doelstellingen op gebied van biologische voeding bekend gemaakt. Albert Heijn gaat voor een omzetaandeel van 10% voor aardappelen, groente en fruit (AGF) in 2026 (25% meer dan in 2023). Jumbo mikt bij AGF op 8% in 2026 en 10% in 2027. Lidl wil een verdubbeling in 2026 ten opzichte van 2023. PLUS vervangt stap voor stap niet-biologische producten voor biologische, zoals al eerder met het zuivelhuismerk.

Zes boeren die teveel mest uitreden (meer dan volgens hun fosfaatrechten mocht) zijn schuldig bevonden door de rechter zonder dat er een straf werd opgelegd. Dat meldt de NOS. Het niet opleggen van straffen werd door de rechtbanken verklaard vanuit ‘wispelturig overheidsbeleid’. Door veranderende regelgeving raakten de betreffende boeren klem, zo oordeelden de rechters.  Enerzijds was dit door overheidsbeleid, anderzijds speelde druk vanuit banken een rol. De boeren mochten de illegaal behaalde ‘winst’, variërend van 50.000 tot 360.000 euro mochten de boeren houden.

De jaarlijkse Natuurweidedag is op woensdag 6 november (10.00-15.00 uur) in De Beekhoeve in Kamerik (regio Utrecht). Er speelt veel in en rond onze sector: stikstof, mest, een forse groeiambitie voor ‘biologisch’, een nieuw kabinet, een regeerakkoord met de nodige koersveranderingen maar ook nog onzekerheden. Het is een dus een uitstekend moment om daar met elkaar over in gesprek te gaan tijdens De Natuurweidedag. Het motto voor De Natuurweidedag is: Samen gaan wíj ervoor! Aan de hand van de bijdragen van interessante sprekers gaan we dieper in op de kansen en uitdagingen die er zijn, en de koers die we hierin als De Natuurweide willen kiezen. Welke stappen nemen we om te werken aan een goede toekomst voor de biologische melkveehouderij in Nederland? Welke andere organisaties zoeken we op om mee te bouwen? We verwachten op deze dag ook meerdere vertegenwoordigers van deze organisaties te gast te hebben. We staan verder stil bij o.a. de Pilot BioMonitor, de inspanningen om de biologische systeemlandbouw verder te ontwikkelen en de vernieuwde aanpak rond het EKO-keurmerk.

Vragen?
Tijdens de dag zelf is er natuurlijk gelegenheid om vragen in te brengen. Maar we horen nu ook al graag welke vragen er nu al bij u leven. Zodat we de beantwoording of discussie erover kunnen invlechten in het programma. In het aanmeldformulier is ruimte om deze vragen alvast te stellen.

Aanmelding
We hopen op veel aanmeldingen want het wordt een bijzonder interessante dag in uitdagende tijden! Meld u dus aan via het aanmeldformulier.

 

Minister Wiersma van LVVN heeft in een brief aan de Tweede Kamer een update gegevens over de pilot waarin is onderzocht hoe de afzet van biologische producten gestimuleerd kan worden door (semi-) overheidsinstellingen meer (Nederlandse) biologische voeding in te laten kopen voor de eigen cateringvoorzieningen. Gekeken is hoe een inkooppercentage van 25% biologische producten gerealiseerd kan worden, zowel financieel als logistiek. Het onderzoek is uitgevoerd door milieu adviesorganisatie CE Delft. Het rapport concludeert dat een sterke groei van biologisch bij de overheidscateraars zeker haalbaar is: ‘Zonder substantiële meerkosten en grote ingrepen in de logistiek lijkt het op basis van de pilot en interviews goed mogelijk om het aandeel biologische inkoop door overheidscateraars snel te verhogen van minder dan 5% nu naar minimaal 25% over drie jaar. Met de specifieke biologische uitvraag van de producten op trede 1 in de routekaart, namelijk seizoensgebonden fruit, groenten en aardappelen, melk, karnemelk en yoghurt is de verwachting dat ook het biologische aanbod dat is geproduceerd in Nederland substantieel zal stijgen.’

In het rapport worden verder vier aanbevelingen gedaan aan de overheid als opdrachtgever:

1. Voer op alle cateringlocaties van de rijksoverheid stapsgewijs een norm van minimaal 25% biologische inkoop in.
2. Tel ook biologische ingrediënten in samengestelde producten mee in de norm.
3. Gebruik samen met de cateraar de routekaart ‘Kansrijke producten in de omschakeling naar biologisch aanbod’ als leidraad.
4. Communiceer over de 25%-norm naar de gasten.

Daarnaast bevat het rapport ook vier aanbevelingen voor cateraars:

1. Werk samen met groothandels en zorg voor afnamegarantie.
2. Vind manieren om de meerkosten van biologisch laag te houden.
3. Implementeer de voorgestelde routekaart ‘Kansrijke producten in de omschakeling naar biologisch aanbod’ en het in de routekaart aangegeven groeipad.
4. Communiceer effectief naar gasten over biologische producten.

Het Rijksinkoopstelsel valt onder verantwoordelijkheid van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Er wordt gewerkt met Rijksbrede inkoopcategorieën, die belegd zijn bij verschillende ministeries. Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) is eigenaar van de categorie consumptieve dienstverlening vanwege de beleidsinhoudelijke affiniteit daarmee. De inzichten uit de pilot worden verder meegenomen in het verdere besluitvormingsproces over het inkoopbeleid. Een herziening daarvan wordt in 2025 verwacht.