Auteur: Gerard Oldenhof

Biologische landbouwgrond waarvan pachtcontracten aflopen, blijven biologisch. Dat meldt Eelco Terpstra, hoofd sectie agrarisch gebruik van het Rijksvastgoedbedrijf, in gesprek met Ekoland. Van alle grond die jaarlijks op de openbare pachtveiling komt, zo’n 600 tot 1.000 hectare per jaar, wordt 10% biologisch uitgegeven. Met duurzaamheidscertificaten kunnen boeren hun biedingen in de komende jaren verhogen. Voor omschakeling naar biologisch geldt nu een opslag van 15%. Dit wordt stapsgewijs verhoogd naar 30% in 2027.

Het Rijksvastgoedbedrijf weet niet hoeveel van de 41.000 hectare landbouwgrond nu biologisch is. Voor reguliere pacht en erfpacht wordt dit niet bijgehouden door het Rijksvastgoedbedrijf. Van de geliberaliseerde gronden is circa 2.000 hectare biologisch. Door gebiedsontwikkeling rond stedelijke kernen als Almere, Lelystad en Zeewolde verdwijnt biologische grond. Terpstra geeft aan dat door middel van geliberaliseerde pacht kan worden gestuurd op bouwplan en voorgeschreven teeltwijze: „De geliberaliseerde portefeuille groeit, maar biologisch groeit niet zo snel mee. Jaarlijks komt er ongeveer 100 hectare biologische grond vrij. Dit jaar hadden we 36 hectare en daar hebben we wat op geplust.”

Lees het hele artikel op Ekoland.

Tijdens De Natuurweidedag, op woensdag 6 november in Kamerik (bij Utrecht), dompelen we ons onder in de actuele thema’s van vandaag en morgen. Het motto voor de dag is:

Samen gaan wíj ervoor!

Met leden van De Natuurweide en afgevaardigden van organisaties rond de sector, gaan we in gesprek over de stimulering van biologische afzet, maatschappelijke opgaven rond o.a. natuur, klimaat, de aanpak van doelsturing en bedrijfsoptimalisatie aan de hand van de BioMonitor.

Daan Berendsen van Arla deelt zijn visie op de kansen die hij ziet voor afzetstimulering. Deelnemers aan de Pilot BioMonitor vertellen hoe zij nog meer inzicht kregen in hun bedrijven en de prestaties op gebied van o.a. natuur en klimaat, hoe alle verschillende aspecten van hun bedrijf zich tot elkaar verhouden en hoe belangrijk een brede, holistische benadering is. Ook de waarde van inzicht krijgen van wat de sector betekent in maatschappelijk opzicht, komt aan bod. Zodat de biologische melkveehouderij haar waardevolle rol kan pakken en krijgen bij het werken aan oplossingen rond Natura 2000- en andere kwetsbare gebieden en de melkveehouderijsector in zijn geheel.

Een dag die u niet mag missen! Denk en praat dus mee tijdens deze mooie dag. De Natuurweidedag vindt plaats op woensdag 6 november in De Beekhoeve in Kamerik. Vanaf 10 uur staat de koffie klaar en om 10.30 uur begint het programma dat tot 15.00 uur duurt. U kunt zich aanmelden via het aanmeldformulier.

Een grote meerderheid van Tweede Kamerleden wil dat minister Wiersma de nieuwe beëindigingsregeling begin november bekend maakt. De regeling zou aanvankelijk door het vorige kabinet in 2025 worden opengesteld maar dat is door minister Wiersma al verschoven naar 2026. Begrotingstechnisch komt dat beter uit, volgens de minister. Net als het uitbreiden van het budget voor de Extensiveringsregeling, ziet de Kamer in de stoppersregeling een manier om de mestcrisis aan te pakken. Veel melkveehouders zouden bovendien hun bedrijf willen beëindigen dus wil de Kamer deze boeren duidelijkheid geven over de manier waarop dat kan.

Minister Wiersma heeft aangegeven mee t willen werken aan deze versnelling maar waarschuwt wel dat de regeling dan veel zal lijken op de Lbv- en Lbv-plus-regelingen. Veel tijd om totaal nieuwe regelingen te bedenken en uit te werken is er niet als de regeling begin november gepresenteerd moet worden.

Een meerderheid in de Tweede Kamer vraagt minister Wiersma geld vanuit het budget voor Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb) inzet voor de Extensiveringsregeling. Een meerderheid van de Kamerleden ziet in extensivering een doeltreffende manier om de mestcrisis aan te pakken en de natuur-, klimaat- en waterkwaliteitsdoelen te halen. De regeling is gesloten voor aanmelding maar is ruim overtekend. Door geld uit het ANLb-budget over te hevelen zouden meer aanvragen gehonoreerd kunnen worden. De Natuurweide heeft Bionext en De Bioverbinding gevraagd om een aantal samenwerkingsverbanden te ondersteunen bij de aanvraag en eventueel uitvoering van de regeling bij toekenning. In de loop van november zal de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) alle aanvragers informeren of hun aanvraag is gehonoreerd.

Een meerderheid in de Tweede Kamer steunt een motie van de ChristenUnie en de SGP om de deadline voor de legalisering van PAS-melders uit te stellen. Deze deadline ligt nu op 28 februari volgend jaar. Dan moeten alle bedrijven vergunningen hebben om legaal te kunnen blijven draaien. Onduidelijk is nog of minister Wiersma van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur de motie overneemt. Juridisch kent dat de nodige obstakels. Ook een motie om provincies bij te staan om via extern salderen PAS-melders te legaliseren, haalde een meerderheid.

 

RVO wil graag beter inzicht krijgen in waar omschakelende boeren tegenaan lopen. Daarom wordt aan omgeschakelde boeren of boeren die dat overwegen, gevraagd een aantal vragen te beantwoorden. Het is een goede gelegenheid om als (aanstaande) biologische boer aan te geven welke hobbels je tegenkomt of bent tegengekomen en hoe het traject van omschakeling soepeler kan verlopen. U kunt deelnemen aan de enquête via deze link.

De Dierenbescherming en Caring Farmers hebben in een onderzoek geconcludeerd dat de transitie naar een dierwaardige veehouderij meer welvaart en 2 miljard euro per jaar oplevert. Daarvoor is wel nodig dat diverse ministeries samenwerken en dat de begroting wordt herzien.

In het onderzoek ‘Maatschappelijke kosten-batenanalyse voor een dierwaardige veehouderij’ is onderzocht wat de impact op de brede welvaart (welvaart die verder gaat dan alleen financiële aspecten) kan zijn als we in Nederland kiezen voor een natuurinclusief en diervriendelijker voedselsysteem. De definitie die daarvoor is gehanteerd is een dierwaardige veehouderijsector, grondgebonden, circulair en opererend binnen de kaders voor stikstof, natuur en klimaat, water en bodem sturend, inclusief de doelstellingen uit het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) zoals die in 2023 geformuleerd zijn en passend binnen een eiwittransitie van 60% dierlijk naar 60% plantaardig.

Hiervoor zijn twee toekomstbeelden en transitiepaden met elkaar vergeleken: een gangbare veehouderij-scenario en een dierwaardige veehouderij-scenario. De kosten-batenanalyse laat zien dat de dierwaardige veehouderij mogelijk, haalbaar en betaalbaar is. Een transitie daar naartoe in 15 tot 20 jaar zou positief uitpakken voor de brede welvaart en het bruto binnenlands product. De uitkomsten zijn samengevat:

A. Een keuze voor dierwaardige veehouderij in Nederland is een keuze voor:
1) meer boeren en beter beloonde boeren;
2) langer en gezonder leven;
3) een betere basiskwaliteit van de natuur;
4) een effectieve en economisch efficiënte strategie om te komen tot herstel van biodiversiteit en de realisatie van de NPLG-doelen

B. De keuze voor dierwaardige veehouderij biedt een oplossing voor de natuur- en stikstofcrisis en is goed voor het klimaat en de volksgezondheid.

C. Het maatschappelijk rendement (brede welvaart) op de investeringen die volgens de provinciale besturen in Nederland nodig zijn voor de transformatie van de Nederlandse
veehouderij, akkerbouw en tuinbouw om de NPLG-doelen voor 2040 te behalen (€ 58 miljard), is met 2% relatief laag. Dit rendement kan aanmerkelijk verhoogd worden tot 7% als tegelijkertijd geïnvesteerd wordt (plus € 22 miljard) in:
1) een transitie naar dierwaardige veehouderij;
2) beëindiging van de import van veevoer;
3) beloning voor ecodiensten van boeren;
4) meer verkoop via korte ketens;
5) gezondere eetgewoontes (eiwittransitie).

 

De Tweede Kamer heeft in meerderheid een motie van Groen Links-PvdA en de ChristenUnie gesteund waarin wordt aangedrongen op een concrete invulling van grondgebondenheid in de veehouderij. In de eerste helft van 2025 verwacht de Kamer een een voorstel hebben waarin grondgebondenheid wordt gedefinieerd. Daarbij moet de waarde van blijvend grasland centraal staan en oog zijn voor de belangen van gemengde bedrijven en samenwerkingen tussen melkveebedrijven en akkerbouwbedrijven. Als onderdeel van het zevende actieprogramma nitraatrichtlijn is in 2022 bepaald dat de melkveehouderij binnen een termijn van tien jaar volledig grondgebonden zou zijn.

Minister Wiersma van LVVN heeft nog geen stelling genomen over de graslandnorm (verhouding tussen aantal grootvee eenheden en hectares grond). Ze wacht aanvullend onderzoek af. NSC, VVD en CDA dringen aan op snelle duidelijkheid. Daarmee weten melkveehouders waar zij aan toe zijn. Het terug brengen van het aantal GVE’s per hectare zal een negatief inkomenseffect hebben voor melkveehouders.

Een groep boeren in het Friese veenweidegebied hebben een natuurorganisatie opgezet, zo meldt Omrop Fryslân. Naast Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en provinciale natuurbeheerder It Fryske Gea komt daar nu een vierde bij: Greidebehear Fryslân. De oprichters werken al samen in de gebiedscoöperatie It Lege Midden. Vanuit hun band met het land dat ze beheren denken ze een positieve bijdrage te kunnen leveren aan biodoversiteit en de weidevogelstand. Daaraan willen ze ook een verdienmodel toevoegen.

It Lege Midden-bestuurslid Klaas Kloosterman denkt dat de boeren denkt dat de boeren de natuurdoelen, die door de overheid zijn gesteld, kunnen halen: “Dat hebben we de afgelopen jaren al laten zien bij het agrarisch natuurbeheer. We maken nu de volgende stap dat we ook zelf met een eigen organisatie zoals Natuurmonumenten en It Fryske Gea de natuur kunnen beheren. Vanuit Natuurmonumenten of It Fryske Gea worden ook vaak boeren ingeschakeld om het beheer te doen. Waarom kunnen we het dan niet rechtstreeks? Dan heb je er niet allerlei schijven tussen.”

Een van de aanleidingen om de nieuwe natuurorganisatie op te zetten, is het opzeggen van pacht- en beheercontracten door Staatsbosbeheer. In sommige gevallen werd de grond al 30 jaar door dezelfde boeren beheerd. Door het vormen van ene eigen natuurorganisatie willen de boeren meer continuïteit creëren in het beheer van het land. De nieuwe natuurorganisatie heeft op dit moment nog geen grond. Binnenkort wil de groep boeren met provinciaal gedeputeerde Abel Kooistra in gesprek om door de provincie aangekochte grond te laten beheren door Greidebehear Fryslân.

Bestrijdingsmiddelen kunnen een giftige cocktail vormen als ze in combinatie voorkomen in oppervlaktewater. Dat concluderen de Universiteit Leiden en het RIVM in een onderzoek dat in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is uitgevoerd. De bevindingen werden gepresenteerd in de Bestrijdingsmiddelenatlas. Hierin zijn meetgegevens van waterschappen en Rijkswaterstaat verwerkt. De onderzoekers keken naar de effecten van middelen op ecologische gezondheid van oppervlaktewater.

De belangrijkste conclusie is dat zelfs als de concentraties van de afzonderlijke stoffen binnen de daarvoor gestelde limieten vallen, er soortenverlies kan ontstaan door een combinatie van deze stoffen. Voor elke stof afzonderlijk is de norm zodanig afgesteld, dat het risico op het verdwijnen van soorten tot een acceptabel minimum wordt beperkt. In combinatie kunnen ze echter een niveau bereiken die het minimum ruim overschrijdt. Door dit soort cocktail-effecten was in 2022 op meer dan 20% van de locaties, zonder normoverschrijdingen, de toxische druk net zo hoog of zelfs hoger dan bij locaties met normoverschrijdingen.

Mengseltoxiciteit krijgt steeds meer aandacht, onder andere doordat sterke aanwijzingen worden gevonden van schadelijke effecten op de menselijke gezondheid. Daarnaast is de kennis van deze cocktaileffecten belangrijk om ecosystemen in water gezond te kunnen maken. De Europese Kaderrichtlijn Water streeft naar chemisch schoon en ecologisch gezond oppervlakte- en grondwater. Dat is ook van belang voor veilig drinkwater. Ecoloog Marco Visser, een van de onderzoekers: ‘ Als we naar afzonderlijke stoffen kijken, lijkt ons oppervlaktewater geleidelijk schoner te worden, met steeds minder stoffen die de norm overschrijden. Echter, wanneer we de gezamenlijke effecten van alle giftige stoffen bekijken, is er minder vooruitgang zichtbaar en blijft een te hoge toxische druk frequent voorkomen.’