Categorie: Geen categorie

In de ‘Routekaart naar een dierwaardiger en toekomstbestendige melkveehouderij’ van ZuivelNL wordt vastgehouden aan de ambitie om het aantal weidende koeien te vergroten en de duur van de weidegang te verlengen. Dat geldt voor melkvee maar ook voor jongvee. In het weidejaar 2025 paste 78,2% van de melkveebedrijven weidegang toe. Het aantal koeien dat geweid wordt en het aantal uren weidegang dalen de laatste jaren. Voor de biologische sector geldt dat de weidegang jaarlijks juist toeneemt.

Zuivelondernemingen, melkveehouderijorganisaties, het Ministerie van LVVN, de Dierenbescherming, banken, onderzoeksinstellingen, adviseurs en leveranciers zijn gestart met een strategische heroriëntatie. Het doel is de dalende trend ombuigen. De zuivelsector heeft daarom in het afgelopen half jaar een analyse uitgevoerd en wil in de loop van 2026 overeenstemming bereiken over nieuwe definities, doelen en aanpak. Wanneer dit gereed is, kunnen aanpassingen worden doorgevoerd in huidige afspraken. De Natuurweide kan en wil meedenken en -praten om de weidegang over de hele breedte van de melkveesector uit te breiden.

Uit twee rapporten over de mate waarin regelingen toegankelijk zijn en gunstig uitwerken voor biologische landbouwers, blijkt dat hierin nog volop ruimte is voor verbetering. Eerder dit jaar kwamen RVO en Caring Farmers in een gezamenlijk rapport tot de conclusie dat belemmeringen in de wet- en regelgeving de ontwikkeling van meer duurzame bedrijven in de weg zit. Met name generieke regelingen en de zware administratieve last worden als knelpunten genoemd. Het rapport ‘Toegankelijkheid regelingen en regeldruk voor biologische boeren’ geeft aan dat er vrijwel geen regelingen en subsidies zijn, die de opschaling van de biologische landbouw ondersteunen. Voor dit rapport heeft De Natuurweide ook haar zienswijze gegeven aan Bionext. Biologische boeren en tuinders zijn aangewezen op algemene landbouwsubsidies, vergoedingen, groene leningen en algemene belastingregelingen, die zijn toegespitst op het verduurzamen van de gangbare landbouw.

In contacten met het ministerie van LVVN verwoordt De Natuurweide regelmatig dat generieke maatregelen en regelingen in veel gevallen niet aansluiten op de praktijk van de biologische melkveebedrijven of zelfs averechts werken. Insteek hierbij is dat de biologische melkveehouderij een van de oplossingen kan zijn rond de vraagstukken die spelen rond o.a. stikstof, waterkwaliteit, natuurbehoud en -herstel. Vroegtijdig meedenken vanuit de biologische melkveehouderijpraktijk over te voeren beleid en door te voeren maatregelen, in samenspraak met het niet-biologische segment, moet ertoe leiden dat in een eerder stadium wordt gekeken naar stappen die bijdragen aan de ontwikkeling van de biologische melkveehouderij.

Op de website van de overheid (Overheid.nl) is de internetconsultatie over de nieuwe pachtwet geopend. De consultatie staat open tot en met 9 februari 2026.  Insteek van de wet is om meer met langlopende pachtconstructies te gaan werken. Daarnaast beoogt de nieuwe pachtregelgeving om meer ruimte te bieden aan partijen om duurzaamheidsafspraken te maken in pachtovereenkomsten ten aanzien van het gepachte. Specifiek voor pacht op natuurgronden beoogt de nieuwe pachtregelgeving meer flexibiliteit in de pachtovereenkomsten mogelijk te maken als dat nodig is om natuurdoelstellingen te realiseren en te beheren. Het wetsvoorstel stuurt aan op het werken met een aantal nieuwe pachtvormen:

(1) standaardpacht, met een looptijd van minimaal 24 jaar. Deze pachtvorm wordt de standaard pachtvorm ter vervanging van de huidige reguliere pacht. De aanvangsprijs wordt bepaald door de markt gekoppeld aan een jaarlijkse veranderindexatie. Er bestaat geen continuatierecht;

(2) continuatiepacht. Deze pachtvorm betreft een aangepaste voortzetting van de huidige reguliere pacht. Continuatiepacht verschilt van de bestaande reguliere pacht, doordat de pachtprijs is gebaseerd op een vrije aanvangsprijs gekoppeld aan een jaarlijkse veranderindexatie in plaats van op pachtnormen;

(3) kortlopende pacht, met een looptijd van maximaal 12 jaar waaraan een progressief prijsstelsel wordt verbonden;

(4) teeltpacht, met een looptijd van 1 of 2 jaar met een vrije marktprijs. Deze pachtvorm betreft een iets aangepaste voortzetting van de huidige teeltpacht;

(5) natuurpacht, met een looptijd van minimaal 6 jaar. Deze pachtvorm kan worden aangegaan als de te verpachten gronden een natuurfunctie hebben.

Onderzoek door Wageningen Social & Economic Research laat een groei zien van het gemiddelde inkomen van biologische melkveehouders met 36.000 euro per onbetaalde arbeidsjaareenheid. Hiervoor is de hogere prijs voor biologische melk de belangrijkste oorzaak, zo bericht Agrimatie. Daarnaast zijn ook de prijzen voor kalveren en slachtvee hoger. Hoewel de kosten van biologische melkveebedrijven toenamen, wordt deze stijging gecompenseerd door hogere opbrengsten. Het inkomensniveau van biologische melkveebedrijven ligt met gemiddeld 90.000 euro per onbetaalde arbeidsjaareenheid nog wel flink lager dan bij gangbare bedrijven (gemiddeld 120.000 euro per onbetaalde aje).

Tussen sectoren zijn grote verschillen waarneembaar. Pluimveehouders en bloembollentelers zagen hun inkomen flink stijgen, varkenshouders, glastuinbouwers en akkerbouwers zagen het inkomen dalen.

 

Vorig schooljaar konden studenten van Aeres MBO Leeuwarden voor het eerst het keuzedeel biologische bedrijfsvoering in de biologische melkveehouderij volgen. Vanaf dit schooljaar kunnen ook studenten in de Aeres-locatie Barneveld dit keuzedeel volgen. Het programma bestaat uit klassikale lessen en praktijkonderzoek, dat wordt uitgevoerd bij zgn. biospotboerderijen (voorbeeldbedrijven, inputbedrijven). Studenten kunnen kiezen uit de keuzedelen Verzorgen van grazers in natuurterreinen, Automatisch melken en Biologische landbouw. Vorig jaar kozen acht studenten voor het keuzedeel Biologische landbouw, zo is te lezen op de website SamenBioWijzer. Er was op een iets hoger aantal gehoopt.

In 20 weken tijd werden negen excursies gepland bij biologische melkveebedrijven. Daarnaast werd een bezoek gebracht aan een biologische groothandel. De bezoeken aan deze bedrijven en de ontmoetingen met ondernemers met praktijkervaring werden zeer gewaardeerd door de studenten.

In Nieuwegein werd de eerste kennisdag over doelsturing in de landbouw gehouden. Tijdens deze dag werd plenair en in deelsessies gesproken over onder andere de invulling van doelsturing, vergunningsverlening, emissiemetingen en diverse KPI-systematieken. De dag werd georganiseerd door het ministerie van LVVN en geopend door minister Wiersma. Zij stelde tijdens de opening van de dag een platform in gebruik waar kennis en initiatieven rond innovatie in de veehouderij kan worden gedeeld, het Nationaal Innovatieloket Veehouderij.

De Kennisdag Doelsturing was georganiseerd om landelijke en provinciale ambtenaren, belangstellende boeren en andere organisaties in de sector bij te praten over alle initiatieven en projecten die al lopen. Daarnaast was ontmoeting en kennisdeling een belangrijk doel van deze dag. De minister gaf aan zich ondanks haar demissionaire status in te blijven zetten voor de voortgang van doelsturing. Spreker Roy Meijer van het Nederlandse Agrarische Jongeren Kontakt onderstreepte het belang en de waarde van de diversiteit binnen de sector. Intensieve en extensieve bedrijven, jongere en oudere boeren, gangbare en biologische bedrijven kunnen allemaal een rol vervullen in de doorontwikkeling van de landbouw, waar door stoppende bedrijven sowieso ruimte ontstaat binnen de sector. Doelsturing en inzicht in data is daarbij een belangrijk instrument om bestaansrecht te houden.

De Natuurweide heeft zich geschaard achter een brief die diverse zuivelketenpartijen op donderdag 4 december hebben verstuurd aan de demissionaire minister van LVVN, Femke Wiersma, en de Tweede Kamercommissie landbouw. In de brief uiten de organisaties hun zorg over de aangekondigde beperkingen van de stikstofgebruiksnormen op grasland. In de Uitvoeringsregeling Meststoffenwet is een voorstel opgenomen om de normen te verlagen. Dit voorstel gaat verder dan het advies van De Commissie Deskundigen Meststoffenwet (CDM). De CDM concludeert dat op gemaaid grasland en grasland met gemengd gebruik in alle zandgebieden en de lössregio, de nitraatnorm niet wordt overschreden als het bemestingsadvies wordt gevolgd.

Lagere gebruiksnormen leiden tot beperkingen op grasland. Voor melkveehouders wordt het dan moeilijker om voldoende en kwalitatief goed voer te oogsten van eigen land. Het telen van gras wordt minder aantrekkelijk waardoor het areaal blijvend grasland in omvang afneemt. Dat heeft vervolgens een negatief effect op de waterkwaliteit waarna nieuwe generieke maatregelen nodig kunnen zijn om dit op te vangen. Nieuwe generieke maatregelen kunnen de gehele sector treffen en dus ook de biologische melkveehouderij. De Natuurweide vindt het dan ook belangrijk dat deze vicieuze cirkel wordt doorbroken. De gezamenlijke zuivelketenpartijen roepen de minister op om met de sector in gesprek te gaan over structurele oplossingen.

De Natuurweide heeft in haar zienswijze op het wetsvoorstel Grondgebondenheid en verantwoorde mestafzet ingezoomd op de brede context van het vraagstuk van de melkveesector. In de sector spelen diverse vraagstukken waar De Natuurweide een regelmatige gesprekspartner is. Daarbij wordt de blik ook breder gericht op de gehele melkveesector en de rol die de biologische melkveehouderij kan spelen als een van de oplossingsrichtingen. Dan draait het o.a. om stikstof, waterkwaliteit, biodiversiteit, herstel van natuur en dierwaardigheid. Vanuit die opstelling hechtte De Natuurweide dan ook waarde aan het geven van een zienswijze in de internetconsultatie rond het wetsvoorstel van de Kamerleden Grinwis en Holman.

Over het algemeen onderschrijft De Natuurweide de doelstelling van de initiatiefwet. De voorgestelde kaderstellingen (graslandnorm, GVE-norm, afstand criteria), kunnen echter negatieve
gevolgen hebben voor de optimalisatie van en samenwerking tussen individuele ondernemingen die binnen het biologische landbouwsysteem werken. De biologische melkveehouderij is een systeemlandbouw die werkt volgens de Europese biologische verordening waarvan de naleving wordt gecontroleerd door Skal Biocontrole.

Faciliterend beleid en passende wet- en regelgeving zijn belangrijke pijlers onder de groei van de biologische melkveehouderij. Ruimte, zowel fysiek en vergunning technisch, is cruciaal voor biologische melkveebedrijven. Een extensievere bedrijfsvoering (meer grond en/of minder koeien en melkproductie) vergroot de behoefte aan grond en heeft bedrijfseconomische effecten: hogere kosten, lagere melkopbrengsten. Faciliterend grond- en pachtbeleid, sectorale toegang tot regelingen en vergoeding voor natuurbeheer dragen bij aan een bedrijfseconomisch gezonde bedrijfsvoering en continuïteit. Al jaren dringt De Natuurweide aan op erkenning van het biologische landbouwsysteem, maar de wet- en regelgeving pakt vaak negatief uit voor de biologische melkveehouderij. De opgeworpen kaderstellingen in deze initiatiefwet getuigen daar opnieuw van.

De Nederlandse biologische melkveehouderij/zuivel keten werkt aan haar eigen opschalingambitie, in lijn met de ambitie van de Nederlandse overheid om het biologisch landbouwareaal te laten groeien naar 15% in 2030. Hier ligt een uitgelezen kans voor de in de initiatiefwet genoemde Maatschappelijke Landbouwgebieden. De gewenste duurzame toekomst voor de melkveebedrijven in deze gebieden zal in de basis nog steeds moeten bestaan uit markt gerelateerde opbrengsten. De initiatiefwet vermeldt hier niets over. De genoemde ondersteuningssubsidies vormen onvoldoende basis voor toekomstgerichte duurzame financiering.

De Natuurweide ziet namens de biologische melkveesector dan ook graag dat het wetsvoorstel ‘Grondgebondenheid en verantwoorde mestafzet’ de biologische melkveehouderij hierin ondersteunt en in het procesvervolg nadrukkelijk de positie geeft die het verdient. Zonder de verplichte kaderstellingen en met gerichte gebalanceerde stimulering via een specifiek actiespoor voor de biologische melkveehouderij, zoals eerder is bepleit door De Natuurweide in het kader van het 8e Actieprogramma Nitraatrichtlijn.

Op de website van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland is een blog gepubliceerd waarin nieuws over biologisch wordt gedeeld. In de eerste versie wordt de BioMarktMeter gepresenteerd die inzicht geeft in de ontwikkeling van de verkoop van biologische producten en de bekendheid van biologische producten en het keurmerk bij consumenten. Verder worden de data voor de biologische consumentencampagne bekend gemaakt. Volgend jaar zal in de weken 20 tot en met 24 en 41 tot en met 45 biologische voeding centraal staan in een consumentencampagne.

In de blog wordt verder gemeld dat in nieuwe contracten voor catering bij de Rijksoverheid een verplichting komt te staan dat 25% van het assortiment biologisch moet zijn. In februari 2026 wordt een nieuwe subsidieregeling geopend. Dit is de regeling ‘Vergroten afzet van biologische landbouwproducten’, afgekort Vabiola.

De provincie Utrecht wil vanaf 2027 weer vergunningen verlenen aan boeren en woning- en wegen bouwers, meldt de NOS. Het verlagen van de stikstofuitstoot moet daarvoor ruimte creëren. De provincie richt zich op een verlaging van de stikstofemissie met 46% in 2035. Boeren krijgen tien jaar de tijd om hun emissies te verlagen. Over drie jaar doet de provincie een tussenmeting. Mochten de boeren onvoldoende emissiereductie hebben gerealiseerd dan kan dit in 2035 door middel van wetgeving worden afgedwongen. In de provincie Utrecht werkt ruim de helft van de boeren zonder volledige vergunning. Voor het plan stelt de provincie 280 miljoen euro beschikbaar.

Rond de stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden mag minder mest worden uitgereden. Ook mogen minder gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt. Verder wil de provincie de natuur herstellen en bomen aanplanten. In de veenweidegebieden moet het grondwaterpeil omhoog om zo de uitstoot van CO2 te verminderen. Het plan moet in 2026 definitief worden vastgesteld door Provinciale Staten.