Seminar ‘Bio in de supermarkt’

Tijdens het seminar ‘Bio in de Supermarkt’ kwamen supermarkten, overheid, politiek, de agrarische sector, maatschappelijk middenveld en de wetenschap samen, zo meldt Biojournaal. Questionmark, onderzoeksbureau dat onderzoek doet naar gezonde en duurzame voeding, presenteerde een beleidsadvies voor supermarkten. Supermarkten spelen een grote rol in de gewenste groei van het biologische landbouwareaal.

Gustaaf Haan, hoofd onderzoeker bij Questionmark, presenteerde het beleidsadvies. De belangrijkste aanbeveling is om een doel op inkoop van biologisch voedsel stellen. Supermarkten kunnen het beste zelf bepalen welke maatregelen in hun winkels passen om de biologische markt te stimuleren. Een concrete doelstelling werkt door naar alle niveaus in de organisatie. Gustaaf Haan: “We horen van iedereen dat het belangrijk is dat vraag en aanbod gelijk op groeien.” Een voorspelbare groei is dus belangrijk. “Hoe preciezer supermarkten per jaar kunnen aangeven met hoeveel procent zij per jaar kunnen gaan groeien, hoe beter de aanbodkant daarop kan inspelen.”

De biologische consument
Eric Harmen, senior shopping consultant bij onderzoeksbureau GfK, zoomde in op  ‘de biologische consument’. Er blijkt een duidelijke link te zijn tussen kennis en houding als het gaat om biologisch. Als de kennis van biologische voeding toeneemt, stijgt de vraag. daarnaast geeft 32% van de shoppers aan meer te zullen kopen bij een groter biologisch aanbod.

Campagne rond biologisch bij Albert Heijn

Binnenkort start bij Albert Heijn de landelijke nudgingcampagne die Bionext heeft geïnitieerd, als onderdeel van de Europese consumentencampagne. Consumenten zien korte teksten over ‘biologisch’ op de plek van aankoop. Voorbeelden daarvan zijn: ‘Biologisch, proef het verschil’, ‘Voor hetzelfde geld heb je biologisch’ of ‘Biologisch, goed voor de natuur en voor jou’. De aankoopbereidheid wordt groter als consumenten weten wat de meerwaarde is van biologische producten, zo blijkt uit onderzoek van GfK. Een van de belangrijkste redenen om niet te kiezen voor biologische producten is gebrek aan kennis over ‘biologisch’ bij de consument.

“We vinden het belangrijk om onze klanten te inspireren om vaker biologisch te kiezen”, zegt Johan van der Zanden, directeur marketing en communicatie bij Albert Heijn. “Daarom ben ik blij dat we samen met Bionext gedurende langere tijd kijken hoe we dat het beste bij het schap kunnen doen. Als supermarkt met het grootste aanbod biologische producten in Nederland zetten we onverminderd in op ons biologische assortiment en daar is dit project een mooi voorbeeld van.” Lees meer op Biojournaal.

Consument koopt vaker mét keurmerk

Consumenten kopen vaker voeding met een duurzamer keurmerk, zo blijkt uit de jaarlijkse Monitor Keurmerken Retail van Circana. De omzet van deze voedingsmiddelen groeide twee keer zo hard (+22%) als de omzet van de gehele mark (+9,5%). De grootste aanjager van de groei is vlees met het Beter Leven Keurmerk met 1 ster. In 2023 werd bijna 500 miljoen euro regulier pluimveevlees vervangen door vlees met het Beter Leven Keurmerk met 1 ster. Daardoor heeft 60% van verkochte kip nu een keurmerk, ten opzichte van 44,1% in 2021. Het vervangen van reguliere producten naar producten met duurzamere keurmerk is een zichtbare en blijvende trend in de supermarkt. Van de gehele foodomzet komt 25% uit producten met een keurmerk.

Lees hier de bevindingen van Circana.

Biohuis: “Plan van aanpak mest niet goed voor biologisch”

In een verklaring stekt Pipie Smits van Oyen, voorzitter Biohuis, de vereniging van biologische boeren en tuinders, dat de aanpak van de huidige mestcrisis niet goed uit pakt voor de biologische landbouw. Sterker nog: het pakt ronduit slecht uit voor de biologische sector. Smits van Oyen: “De biologische sector heeft geen aandeel in het probleem, heeft geen mestoverschot en maakt geen gebruik van de derogatie die nu gaat vervallen. We zouden dus moeten bijdragen aan het oplossen van een probleem waar we geen onderdeel van zijn. Mest van onze veehouders wordt veelal afgenomen door de plantaardige biologische collega’s. Een kringloopsamenwerking die de afgelopen jaren, gestimuleerd door het ministerie van LNV, is opgebouwd. Ongeveer de helft van biologische melkveehouders en een groot deel van de tuin- en akkerbouw zou door de maatregel in de problemen komen.”

Volgens Smit van Oyen draagt de voorgestelde aanpak niet bij aan het doel om de biologische sector te laten groeien en moet juist voor de biologische sector naar een andere, specifieke aanpak worden gekeken: “Wat ons betreft wordt de graslandnorm sectoraal ingevuld voor alle biologische boeren. Alle biologische mest komt op biologische grond. Op die manier bieden we een meer dan gelijkwaardig alternatief voor het plan van het kabinet. De grondgebondenheid en de samenwerking tussen plantaardig en dierlijke bedrijven is in de biologische landbouw wettelijk geborgd en onafhankelijk gecontroleerd. Biologisch biedt dus een hoge mate van circulariteit. We maken geen gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen en kunstmest, gebruiken minder inputs uit het buitenland en zorgen voor de bodemvruchtbaarheid en dierenwelzijn. Ook beter voor het milieu, de waterkwaliteit en de biodiversiteit. Wat wil het Kabinet nog meer?”

Lees de volledige verklaring op de website van Biohuis.

Biologische landbouw heeft effect op gebruik gewasbeschermingsmiddelen

Gangbare, niet-biologische landbouwbedrijven gebruiken meer chemische gewasbeschermingsmiddelen als op omliggende percelen biologisch wordt geteeld. Dat blijkt uit Amerikaans onderzoek dat in het tijdschrift Science is gepubliceerd. Indien de oppervlakte van biologische bedrijven toeneemt of biologische akkers dicht bij elkaar liggen neemt het gebruik bij niet-biologische bedrijven juist af. Eerder (theoretisch) onderzoek uit 2013 door Felix Bianchi van Wageningen University & Research kwam tot dezelfde conclusie.

Bianchi kwam tot de conclusie dat natuurlijke vijanden van plaaginsecten beter gedijen op biologisch beheerde landbouwgrond, Daardoor ontstaat een natuurlijk evenwicht waarin plaaginsecten onder controle worden gehouden door hun natuurlijke vijanden. Dat natuurlijke evenwicht raakt verstoord op gronden waarop wel gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt. Daar komen de natuurlijke vijanden als spinnen, sluipwespen en roofkevers minder voor. Doordat er dan meer plaaginsecten voorkomen gaat de boer deze bestrijden met meer gewasbeschermingsmiddelen.

Op basis van beide onderzoeken pleit Bianchi dan ook voor verdere verduurzaming van de landbouw: “In Nederland zouden we sneller moeten overschakelen naar teeltmethoden waarbij geen of in ieder geval veel minder chemische gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt. We zitten nu op iets minder dan 5 procent biologisch beheer: als dat naar 20 of 30 procent gaat, dan zullen boeren veel minder hoeven te spuiten omdat er dan meer natuurlijke vijanden in ons landschap aanwezig zijn.”

 

Meer tijd en budget voor vrijwillige stoppersregelingen

De Europese Commissie heeft ingestemd met Nederlandse voorstellen om meer tijd en en geld uit te trekken voor de vrijwillige beëindigingsregelingen. Er kan door geïnteresseerde boeren tot 24 december 2024 worden ingetekend voor de regeling voor piekbelasters (Lbv-plus). Het budget voor de beide regelingen (Lbv en LBV-plus) wordt verhoogd met ruim €1,4 miljard. Er is dus niet alleen meer geld beschikbaar, boeren hebben ook meer tijd om zich te beraden op hun toekomst. Het kabinet hoopt dat iedere boer die wil stoppen gebruik kan maken van de regelingen. Inmiddels zijn er circa 1300 aanmeldingen binnen.

Zodra de verruiming is gepubliceerd zullen nieuwe aanvragen in behandeling worden genomen. Eerdere aanvragers worden geïnformeerd over de verdere gang van zaken. Ook zal RVO positieve beslissingen bekend maken bij boeren die al eerder aanvragen hebben ingediend.

Kabinet komt met voorstel voor mestaanpak

Minister Adema heeft namens het kabinet een plan van aanpak gepresenteerd dat moet zorgen voor  verlichting van de mestcrisis. Onderdeel van het plan is een brede beëindigingsregeling. Deze regeling richt zich op veehouders die in de komende jaren (2025-2029) willen stoppen met hun bedrijf. Daardoor wordt het aantal dieren verlaagd en dus ook de productie van mest. Dat draagt ook bij aan verlaging van stikstofemissie en nitraatuitspoeling. De productierechten van deze bedrijven vervallen waardoor er ook ruimte ontstaat voor legalisatie van PAS-melders.

Een lager aandeel ruw eiwit in het rantsoen helpt ook om stikstof in mest te verlagen. Deze oplossing is vanuit de sector zelf aangedragen. Deze hogere rantsoenefficiëntie moet door melkveebedrijven zelf worden gerealiseerd. Het doel is om in 2025 in de sector gemiddeld op een ruw eiwitgehalte van 160 gram per kilo droge stof uit te komen.

Verder wil het kabinet een graslandnorm vaststellen die bijdraagt aan de grondgebondenheid te stimuleren. Meer grasland draagt bij aan het beperken van uitspoeling en helpt om andere natuur- en klimaatdoelen te realiseren. Voor de melkveehouderij zou in 2032 een graslandnorm moeten gaan gelden van 0,35 hectare grasland per grootvee-eenheid (GVE). dit doel moet via twee tussentijdse normen bereikt worden: 0,2 hectare grasland per GVE per januari 2028 en 0,25 hectare grasland per GVE per januari 2030. De norm is van toepassing op alle grond van een bedrijf binnen een bepaalde afstand, ongeacht of het gaat om eigen grond of gepachte grond.

Boeren die in 2021 of 2022 nog gebruik maakten van derogatie, kunnen financiële ondersteuning ontvangen om graslandareaal te behouden. Deze subsidie gold al in 2023 en wordt doorgezet in 2024 en 2025.

 

 

LBI-onderzoeker Van Eekeren: ‘Draag meer uit dat bio sector geen pesticiden gebruikt’

Veel media aandacht voor gewasbestrijdingsmiddelen
Afgelopen jaar waren beschermingsmiddelen (of pesticiden) volop in het nieuws, onder andere de discussies rond het verlengd toestaan van glyfosaat. Hoogleraar neurologie Bas Bloem (Radboud Universitair Medisch Centrum, Nijmegen) benadrukte regelmatig dat gewasbeschermingsmiddelen één van de belangrijke veroorzakers zijn van de ziekte van Parkinson. Onthullingen over de intensieve lobby van chemieconcerns richting de Europese parlementariërs riep flinke weerstand op. Recent heeft de Robin Food Coalition tijdens de actie ‘Piskijker’ urine van bekende Nederlanders geanalyseerd op aanwezigheid van glyfosaat.

Verschillende recente onderzoeken geven meer inzicht in de effecten van gewasbeschermingsmiddelen op de gezondheid van mens en dier, en de manier waarop we met deze middelen in aanraking komen. Tijdens de Algemene Ledenvergadering van De Natuurweide gaf Nick van Eekeren, onderzoeker bij het Louis Bolk Instituut, een overzicht van de uitkomsten van een aantal interessante onderzoeken.

Vooruitlopend op de presentatie van verschillende onderzoeksresultaten stelde Nick van Eekeren dat de biologische landbouw nadrukkelijker kan uitdragen geen gewasbeschermingsmiddelen te gebruiken. De resultaten van de diverse onderzoeken geven daar alle aanleiding voor.

Onderzoeksresultaten
Wageningen University & Research deed, in het kader een door de EU gefinancierd SPRINT-project, onderzoek naar aanwezigheid van residuen van gewasbeschermingsmiddelen bij boeren in huis. In het onderzoek werden residuen van 170 verschillende middelen aangetroffen. Een deel (29%) van die middelen is al lang geleden verboden maar de residuen worden nog steeds aangetroffen. Vooral in huisstof werden residuen gevonden: 144 verschillende gewasbeschermingsmiddelen, in vaak hoge concentraties. Bij de biologische boeren die meededen aan het onderzoek, was het aantal aangetroffen middelen vergelijkbaar maar de concentratie van de residuen lag tien keer lager.

De sterke afname van het aantal insecten in de laatste decennia was voor het Louis Bolk Instituut aanleiding om onderzoek te doen naar residuen van gewasbeschermingsmiddelen. Dit was mede ingegeven door onderzoek van Magriet Mantingh en Jelmer Buijs. Het Louis Bolk Instituut heeft met name onderzoek gedaan naar residuen in de bodem, het stro, voer en mest. In het onderzoek naar residuen van gewasbeschermingsmiddelen in stro werden lage gehaltes residuen aangetroffen in biologisch stro maar aanzienlijk hogere gehaltes in gangbaar stro (17 keer zoveel). Ook het aantal aangetroffen gewasbestrijdingsmiddelen was bij biologisch stro flink lager (42%).

Bij het onderzoek naar residuen van gewasbeschermingsmiddelen in voeders en mest werden lage gehaltes residuen in biologisch krachtvoer gevonden maar hoge gehaltes in gangbaar krachtvoer. Insecticiden zoals cypermethrin kwamen in hoge concentraties voor. Deze residuen in mest hebben grote effecten op insecten die in mest hun voeding vinden. Het evenwicht tussen mestkevers en mestvliegen raakt verstoord doordat bepaalde soorten gevoeliger zijn voor gewasbeschermingsmiddelen. Het onderzoek liet zien dat vooral mestkevers sterven door residuen van gewasbeschermingsmiddelen. Bij het onderzoek werd in gangbare mest slechts de helft van het aantal mestkevers aangetroffen in vergelijking met biologische mest.

Alternatieve oplossingen
Nick van Eekeren benoemde dat er meer moet worden ingezet op alternatieven om hinder van insecten, bijvoorbeeld vliegen in de stal, tegen te gaan. De biologische melkveehouders Arjen en Gertjan Kool ontwikkelden een vliegenvanger die koeien van vliegen verlost terwijl ze door een soort wasstraat lopen. Erfbeplanting kan helpen om erkende vliegenvangers als zwaluwen en vleermuizen aan te trekken. Het tweewekelijks roeren van de mest in de mestkelder zorgt ervoor dat larven in de mest worden onder gemixt, voor ze als vliegen de stal opzoeken.

De verschillende onderzoeken maken duidelijk dat residuen van gewasbeschermingsmiddelen een groot effect hebben op gezondheid van mens en dier. Residuen komen terecht in bodem, gewas, voer, voedsel, mest, dieren en mensen. Sommige van deze stoffen blijven in de kringloop circuleren omdat ze maar langzaam worden afgebroken. Met langdurig schadelijke effecten tot gevolg. Het feit dat de biologische landbouw geen gewasbeschermingsmiddelen gebruikt, maakt de waarde van de biologische landbouw dus alleen maar groter. Nick van Eekerens suggestie om dat als sector veel meer uit te dragen is dus niet alleen goed voor de sector zelf maar ook voor bodem, voedsel, dier en mens.

Adema: Europese Commissie werkt niet mee aan oplossing mestcrisis

In het debat in de Tweede Kamer schetste minister Adema van LNV woensdag een somber beeld over de bereidheid van de Europese Commissie om mee te werken aan een oplossing van de mestcrisis. Zo valt te lezen in Boerderij. De oplossing zal niet uit Brussel komen, zo verwacht Adema: “Wees u bewust van de ernst van de situatie die op onze boeren afkomt. We kunnen niet meer wachten met het nemen van maatregelen. De urgentie is buitengewoon hoog. Op de Kamer rust de verantwoordelijkheid om een generieke korting te voorkomen, anders volgt een ramp in slow motion.”

Vorige week zat minister Adema een dag lang rond de tafel met de Europese Commissie. Het vooruitzicht van een koude sanering in de Nederlandse melkveehouderij maakte geen indruk op de Europese Commissie. De minister zegt nu zelf aan een pakket van maatregelen te werken.

Terugblik op boeiende Algemene Ledenvergadering

Op woensdag 20 maart was de Algemene Ledenvergadering op een prachtige locatie, net achter de IJsseldijk bij biologische schapenboerderij De Vreugdehoeve. Na de terugblik op  het voorbije ‘Natuurweide-jaar’ en een vooruitblik op het komende, gaf Nick van Eekeren, onderzoeker bij het Louis Bolk Instituut, een boeiende presentatie over residuen van pesticiden in de melkveehouderij.

In de terugblik op het afgelopen jaar schetste De Natuurweide-voorzitter Sybrand Bouma een beeld van wat er speelt in en rond de sector. Hij omschreef hoe De Natuurweide daarin een nadrukkelijkere rol heeft gekregen. Tijdens alle gesprekken rond het Landbouwakkoord heeft de biologische sector, vertegenwoordigd door o.a. Biohuis en De Natuurweide, laten zien een waardevol onderdeel van de oplossing te kunnen zijn. Waar de sector voorheen nog niet altijd als volwaardige gesprekspartner werd gezien, is dat inmiddels 180 graden gedraaid. Dat geldt binnen de landbouwsector en de stakeholder daar omheen. Hoewel het traject van het Landbouwakkoord niet is voltooid, is er op dat gebied veel goeds uit voortgekomen voor de sector, De Natuurweide en de biologische melkveehouders.

Op verschillende terreinen draagt De Natuurweide bij aan het bepalen van vervolgstappen in diverse dossiers. Een voorbeeld daarvan is de Pilot BioMonitor. Een op het biologische systeem afgestemde monitorings- en beloningssystematiek is cruciaal voor de sector. De inzichten vanuit de pilot  blijken ook van waarde bij de gebiedsgerichte aanpak (NPLG/PPLG) en het halen van natuurdoelen, o.a. nabij Natura 2000 gebieden. Recent is er tijdens een werkbezoek van de Gelderse gedeputeerde Harold Zoet een gesprek geweest met biologische melkveehouders die als piekbelasters zijn aangemerkt. Hoewel concrete oplossingen nog moeten volgen is er een open en inhoudelijk gesprek geweest dat zeker bijdraagt aan kennis en inzicht bij bestuurders. Met andere provinciale overheden zullen de contacten in de komende periode worden geïntensiveerd. Verder is er begin april vanuit de Pilot BioMonitor (Sybrand Bouma en Gerard Migchels) een presentatie voor een grote groep medewerkers van het ministerie van LNV. Daarin kijken de medewerkers een beeld van de waarde van de biologische melkveehouderij bij het halen van natuur- en klimaatdoelen (reduceren emissies, schoner water, meer biodiversiteit).

De recent opgestarte Regiegroep opschaling biologische zuivel en rundvlees, met Sybrand Bouma als voorzitter, brengt belangrijke ketenpartijen regelmatig bij elkaar om barrières bij de groei van ‘biologisch’ weg te nemen.  Met het Consortium Biologische Landbouw wordt gewerkt aan meer en betere aandacht voor de biologische landbouw in het onderwijs. Het zijn slechts een paar voorbeelden van de borden waarop De Natuurweide schaakt.

De recente mestcrisis laat zien dat het ook dringend nodig is om aan de juiste tafels te zitten. Om daar de ervaringen en problemen vanuit de sector te delen met mensen en partijen die kunnen werken aan oplossingen. Er zijn korte lijnen met o.a. de andere biologische sectoren, zuivelverwerkers, brancheorganisaties en overheden. Sybrand Bouma benadrukte dat er grote problemen zijn voor individuele boeren, biologisch en gangbaar. Vooral de meer extensieve bedrijven hebben last van de mestcrisis. In gezamenlijkheid met de zuivelpartners is hierover vorige week een noodsignaal uitgezonden naar de minister en de media.

Uit de verschillende gedachtewisselingen met de leden bleek vertrouwen in de huidige koers van De Natuurweide. Voor het bestuur van De Natuurweide is de inbreng vanuit de leden van groot belang om feeling te houden met wat er speelt en af te stemmen of de gekozen koers de juiste is.